Stand van zaken: oktober 2026. Deze pagina is informatief en geen juridisch advies. De AI Act en de Nederlandse uitvoering zijn nog in beweging; controleer bij twijfel de officiële bronnen onderaan.
Wat is de AI Act?
De AI Act (AI-verordening) is de Europese wet voor kunstmatige intelligentie. Hij geldt rechtstreeks in alle EU-landen en deelt AI-toepassingen in naar risico: hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels.
De wet maakt onderscheid tussen aanbieders, die een AI-systeem ontwikkelen of op de markt brengen, en gebruikers (in de wet: gebruiksverantwoordelijken), die AI inzetten in hun eigen organisatie. De meeste MKB-bedrijven zijn gebruiker: zij werken met ChatGPT, Copilot of een AI-automatisering die voor hen is gebouwd.
Wat geldt nu al voor uw bedrijf?
- AI-geletterdheid (artikel 4, sinds 2 februari 2025): medewerkers die met AI werken, moeten voldoende kennis en vaardigheden hebben om dat verantwoord te doen.
- Verboden AI-praktijken (artikel 5, sinds 2 februari 2025): bijvoorbeeld manipulatieve technieken, sociale scoring en emotieherkenning op de werkvloer.
- Transparantie (artikel 50, sinds 2 augustus 2026): mensen moeten weten dat ze met een AI-systeem praten, en bepaalde AI-gegenereerde inhoud moet herkenbaar zijn.
- De AVG blijft gewoon gelden zodra AI persoonsgegevens verwerkt.
Wat is uitgesteld?
Via de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) zijn de eisen voor hoog-risico AI uitgesteld. Voor hoog-risico toepassingen uit Bijlage III, zoals AI bij werving en selectie of kredietbeoordeling, gelden ze vanaf 2 december 2027. Voor AI in gereguleerde producten uit Bijlage I, zoals machines en medische hulpmiddelen, vanaf 2 augustus 2028.
Belangrijk: het uitstel geldt niet voor AI-geletterdheid, de verboden praktijken en de transparantieplicht. Die gelden nu al.
Wie houdt toezicht in Nederland?
Nederland werkt aan een Uitvoeringswet AI-verordening. Volgens het concept, dat tot 1 juni 2026 in consultatie was, worden de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) samen coördinerend toezichthouder, met daarnaast sectorale toezichthouders zoals de AFM en de Nederlandse Arbeidsinspectie. De wet is nog niet van kracht; de Europese verplichtingen zelf gelden wel al.
Wat moet u nu regelen? Vijf stappen
- Breng in kaart welke AI-toepassingen in uw bedrijf worden gebruikt, ook losse tools zoals ChatGPT of Copilot.
- Bepaal per toepassing het risico; voor de meeste MKB-toepassingen is dat minimaal of beperkt (zie risicoklassen).
- Regel AI-geletterdheid: wie werkt met welke AI, en wat moet die persoon weten? Leg vast wat u daarvoor doet.
- Zorg voor transparantie: vertel klanten dat ze met een chatbot praten en maak AI-inhoud herkenbaar waar dat moet.
- Bouw menselijke controle in bij beslissingen die mensen raken, en leg vast wat de AI doet.
Hoe Data Vista helpt
- Incompany AI-training voor de AI-geletterdheid van uw team, met de toepassingen die u zelf gebruikt.
- AI-automatiseringen met menselijke controle bij gevoelige stappen, een vastgelegd logboek en duidelijke afspraken over uw data.
- De gratis AI-check om te zien welke processen zich lenen voor automatisering.
Veelgestelde vragen
Geldt de AI Act ook voor kleine bedrijven?
Ja. De AI Act kent geen ondergrens voor bedrijfsgrootte. Wel zijn de boetes voor het MKB begrensd: voor kleine en middelgrote ondernemingen geldt het laagste van het vaste bedrag en het omzetpercentage.
Gebruik ik hoog-risico AI als ik ChatGPT of een AI-automatisering voor facturen gebruik?
Doorgaans niet. Hoog risico gaat over toepassingen in gevoelige domeinen, zoals werving en selectie, kredietbeoordeling of onderwijs. Algemene kantoortoepassingen en procesautomatisering vallen meestal in de lagere risicoklassen. Beoordeel het wel per toepassing.
Is de AI Act uitgesteld?
Gedeeltelijk. De eisen voor hoog-risico AI zijn uitgesteld naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028. AI-geletterdheid, de verboden praktijken en de transparantieplicht gelden nu al.
Wat zijn de boetes?
Voor verboden AI-praktijken tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, voor de meeste andere overtredingen tot 15 miljoen euro of 3 procent. Voor het MKB geldt het laagste van beide. Hoe Nederland handhaaft, wordt geregeld in de Uitvoeringswet.
Bronnen
- AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689 (EUR-Lex)
- Digital Omnibus: Verordening (EU) 2026/1744, Publicatieblad 24 juli 2026, in werking 27 juli 2026
- Concept-Uitvoeringswet AI-verordening, internetconsultatie 20 april tot 1 juni 2026
- RDI: Toezicht op AI, balans tussen veiligheid en innovatie (20 april 2026)
- Autoriteit Persoonsgegevens: algoritmes, AI en AI-geletterdheid